UBIERANIE CHOINKI, JAK BYŁO DAWNIEJ, JAK JEST TERAZ…


Ustrajanie świątecznego drzewka ma w Polsce tradycję stosunkowo niedługą. Inaczej ubierano choinki w XIX wieku, inaczej tę tradycję pojmuje się współcześnie. Niezależnie jednak od kręgu kulturowego, tradycji regionalnych i rodzinnych, ozdabianie świerku, sosny czy jodły stanowi ważny moment przygotowujący domowników do celebracji Bożego Narodzenia. Przynosi radość dzieciom, integruje rodzinę i buduje niepowtarzalną świąteczną atmosferę.

 

Źródło: Wikimedia Commons

Źródło: Wikimedia Commons

Zwyczaj dekorowania drzewek przywędrował do Polski z Niemiec. Upowszechnił się on tam głównie w kręgach protestanckich. Wielkim zwolennikiem choinki jako symbolicznego upamiętnienia narodzin Dzieciątka był Marcin Luter. W tradycji katolickiej można mówić o pojawieniu się tego zwyczaju na szeroką skalę na przełomie XVIII i XIX wieku, przy czym wiek XIX jest już czasem powszechnej obecności choinki we Francji, Anglii czy w krajach skandynawskich. W Polsce choinka pojawiła się z całą pewnością na początku wieku XIX i obejmowała przede wszystkim obszary zaboru pruskiego. Dlatego też mówi się, iż tradycja ubierania świątecznego drzewka wywodzi się właśnie z Niemiec. Dekorowanie jodeł czy świerków szybko zdobyło sobie uznanie Polaków, choć prawdą jest, iż ów zwyczaj charakteryzował głównie dawne domy szlacheckie i bogate mieszczaństwo. Dopiero z wyższych sfer tradycja ta zaczęła oddziaływać na lud, mieszkańców małych miast i wsi. Zanim bowiem pojawiły się choinki, na polskich wsiach powszechne było dekorowanie snopów zboża, sprzątanie domostw.

 

Ozdoby choinkowe mają często znaczenie symboliczne. Samo drzewko świąteczne, szczególnie iglaste, wiąże się w tradycji chrześcijańskiej przede wszystkim z drzewem życia, a więc i pośrednio z ofiarą Chrystusa na krzyżu. Gwiazda wieńcząca drzewko odczytywana bywa jako wskazówka dla tych, którzy mają rozświetlać i wskazywać zbłąkanym duszom powrót do domu, może być także kojarzona bezpośrednio z Gwiazdą Betlejemską. Oświetlenie choinki,  niegdyś w postaci świeczek, dzisiaj raczej sztuczne, symbolicznie wskazuje na światło życia, iluminację, Chrystusa, który jest światłem świata. Pierwotnie istotnym elementem zdobiącym bożonarodzeniowe drzewka były rajskie jabłuszka, względnie inne owoce czy płody ziemi. Symbolika rajskich jabłek wydawała się łatwa do odczytania. One także kojarzyły się z rajskim ogrodem i grzechem pierwszych rodziców. Z czasem ich symbolika uległa zmianie i utożsamiano je raczej ze zdrowiem, życiem i naturą.

Ozdoby papierowe, wykonywane ręcznie, najczęściej w postaci kolorowych łańcuchów symbolizować mogły spętanie człowieka grzechem, ale także więzy rodzinne, potrzebę wspólnoty i wspólnego przeżywania świąt w gronie bliskich. W czasach rozbiorowych powszechnie odnoszono je do zniewolenia Polaków przez państwa ościenne.

 

Źródło: www.flickr.com/photos/earlstirling CC-SA

Źródło: www.flickr.com/photos/earlstirling CC-SA

Z pewnością jedną z ciekawszych jest tradycja zdobienia choinki bombkami. Niegdyś centrum jej produkcji znajdowało się w niemieckim miasteczku Lauscha. Ów zwyczaj zresztą bardzo szybko upowszechnił się nie tylko w Europie, ale także w Stanach Zjednoczonych. Bombki produkowane są współcześnie w wielu europejskich miastach, choć jednym z największych producentów jest Polska. Bombki przybierają dziś rozmaite kształty, od tych tradycyjnych, emitujących owoce, po bardziej wyszukane i wyrafinowane. Pomysły twórców zresztą zdają się nie mieć końca. Bombki są przede wszystkim ręcznie zdobione, co sprawia, iż stają się wyjątkową, niepowtarzalną ozdobą świątecznego drzewka. Rzecz jasna współcześnie nie brakuje także ozdób produkowanych seryjnie, przy czym plastikowe „odpowiedniki” bombek rodem z Chin raczej nie zachwycają i nie mają ze sztuką wiele wspólnego.

 

Strojenie drzewka w większości krajów europejskich odbywa się w Wigilię, aczkolwiek w tradycji angloamerykańskiej choinki przyozdabia się już wcześniej. Z kolei zwyczaj układania pod choinką prezentów w wieczór wigilijny przyjął się w niewielu krajach. W większości krajów europejskich, inaczej niż w Polsce, prezenty rozdawane są dopiero w Boże Narodzenie.

Aleksandra Suska – Chamera – Chcemywiedziec.pl

Źródła:
Katarzyna Smyk, Choinka w kulturze polskiej. Symbolika drzewka i ozdób, Wydawnictwo Universitas, Kraków 2009.