TSUKUMOGAMI – GDY PRZEDMIOTY DOŻYJĄ 100 LAT…


Tsukumogami (付喪神) to przedmioty, które po osiągnięciu stu lat stają się żywe i świadome.  Klasyfikacja tsukumogami, choć praktycznie nieograniczona, najczęściej obejmuje: bakezōri 化け草履 (sandały ze słomy), Biwa-bokuboku   琵琶牧々 (lutnie), Burabura 提灯お化け (papierowe latarnie), Karakasa-obake から傘おばけ(stare parasole), Kameosa 瓶長 (stare słoiki do sake), Mokumokuren 目目連 (parawany z papieru z oczami).

Sam termin tsukumogami oznacza długowieczność, można też odnieść go do kogoś lub czegoś, co nabyło specjalne uprawnienia, w wyniku skrajnej długowieczności. Tsukumogami to też duchy, które są kwalifikowane jako widmo starej osoby lub przedmiotu. Tsukumogami mogą być obiekty muzyczne, naczynia kuchenne, akcesoria religijne, odzież itp., które przetrwały wystarczająco długi czas, co pozwala im ewoluować w kierunku istot ożywionych.

Mimo, że z założenia tsukumogami są raczaj nieszkodliwe, i nie powinny wyrządzić człowiekowi krzywdy, zdarzają się, że mogą zaatakować i to w najmniej odpowiednim momencie. Słyną wówczas ze swojej złośliwości, a także łatwego wpadania w gniew.

Tsukumogami są złośliwe nie bez przyczyny. Stały się takie, w wyniku porzucenia przez człowieka, z uwagi na brak dostatecznej atencji i szacunku właściciela, któremu tak wiernie przecież służyły. Lekceważone, rzucone w kąt przedmioty, otrzymując duszę, stały się mściwe i zyskały mordercze skłonności.

W literaturze japońskiej tsukumogami pojawiają się sporadycznie już od okresu Heian (794-1185), ale największą popularność zyskały w erze Muromachi (1336-1573) i w Edo (1603-1868). Historie tsukumogami należą do gatunku zwanego otogizōshi (opowiadania pisane od XIV do XVII wieku dla celów zarówno rozrywkowych, jak i moralnej czy religijnej edukacji). Co ciekawe, opowieści dotyczące tsukumogami przetrwały aż do dzisiaj, i pojawiają się w popkulturze, zwłaszcza w mandze i anime.

Poniżej, przedstawiamy kilka tsukumogami, tych najbardziej znanych i tych mniej. Miłej lektury!

 

ABUMIGUCHI (あぶみぐち)

Strzemiona, niegdyś należące do wojownika, który poległ na bitwie. Pozostawione na polu bitwy, zapomniane, zrozpaczone utratą celu, jakiemu miały służyć, mogą przekształcić się w tsukumogami. Przez lata pozostają na miejscu walki, w oczekiwaniu na pana, który już nigdy nie wróci.

 

Źródło: www.yokai.com

Źródło: www.yokai.com

 

 

BIWA BOKU-BOKU (びわぼくぼく)

Biwa jest instrumentem, z wyglądu przypominającym lutnię. Najczęściej używanym jako akompaniament do śpiewanych opowieści i poematów. Biwa boku-boku to instrument z ciałem człowieka, ubrany w strój kapłana, który aktywizuje się w nocy, zawodząc płaczem, wzywając swoich właścicieli do zajęcia się nim w należyty sposób.

 

Źródło: www.cronagnon.jp

Źródło: www.cronagnon.jp

 

HONE KARAKASA (骨からかさ)

Tsukumogami zrodzone z oberwanego i starego papierowego parasola. Jego pojawienie się na niebie  zwiastować ma złą pogodę.

 

Źródło: www.yokai.com

Źródło: www.yokai.com

 

 

HAHAKIGAMI (ははきがみ)

 

Hahakigami to tsukumogami, które wyglądają jak miotły. Można je spotkać najczęściej w chłodne, wietrzne późnojesienne poranki, dziko zamiatające targane podmuchami wiatru liście. W dawnej Japonii miotły nie pełniły roli akcesorium do utrzymywania porządku w domu, a ich zadaniem było przede wszystkim rytualne oczyszczanie pomieszczenia przed złymi siłami i urokami. To dlatego właśnie spełniały się przede wszystkim na gruncie rytuałów świątynnych. Tak jak wszystkie pozostałe tsukumogami, porzucone lub zapomniane przez człowieka, zmieniły się w ducha, co akurat tym bardziej w przypadku hahakigami jest zrozumiałe, z uwagi na jego magiczne predyspozycje i właściwości.

 

 

Źródło: www.yokai.com

Źródło: www.yokai.com

 

JATAI (じゃたい)

じゃたい to dość osobliwy tsukumogami. To część kimona, służąca jego obwiązaniu, która po przemianie w yōkai, może stać się śmiercionośna dla właściciela, nabiera bowiem właściwości podobnych do tych, jakie charakteryzują węże – ze skłonnościami do podduszania. Niektóre podania ludowe traktują o tym, że jeśli pas obi (wspólna nazwa dla kilkunastu rodzajów pasów i szarf służących do przepasywania tradycyjnych japońskich kimon i keikog, zarównomęskich, jak i damskich ) położy się w pobliżu poduszki, na której spoczywa głowa, podczas snu, wówczas sny o wężach są pewne, jak nic innego. Atakujący we śnie wąż może być o tyle groźny, że może udusić śniącego. To dość przerażająca wizja, dla każdego posiadacza kimona. Warto o tym pamiętać.

 

Źródło: www.yokai.com

Źródło: www.yokai.com

 

Źródło: http://logdiary6611.blog.fc2.com

Źródło: http://logdiary6611.blog.fc2.com

 

Samanta Pleskaczyńska – Chcemywiedziec.pl

BIBLIOGRAFIA:

Lillehoj E., Transfiguration: Man-made Objects as Demons in Japanese Scrolls
[w:] Asian Folklore Studies, Volume 54, 1995.

Foster M.D., The Book of Yōkai. Mysterious creatures of Japanese Folklore, University of  California Press, Oakland 2015.

Freeman R., The Great Yokai Encyclopedia. The A-Z of Japanese Monsters, CFZ Publications, 2010.

Meyer M., The Hour of Meeting Evil Spirits. An Encyclopedia of Mononoke and Magic, 2015.

Meyer M., The Night Parade of One Hundred Demons, a Field Guide to Japanese Yokai, 2015.

Noriko T. Reider, Animating Objects. Tsukumogami ki and the Medieval Illustration of Shingon Truth
[w:] Japanese Journal of Religious Studies, 36/2, s. 231-257

Yoda H., Alt M., Yokai Attack! The Japanese Monster Survival Guide, Tuttle, Singapore 2012.