„Spirited Away” o relacji dobra i zła Hayao Miyazakiego cz.2


Chihiro i Haku, www.flickr.com/photos/53371280@N04 (CC,BY)

Chihiro i Haku,
www.flickr.com/photos/53371280@N04 (CC,BY)

Bez wątpienia, jedną z najważniejszych postaci w „Spirited Away” jest Haku. To oś łącząca świat bogów, bóstw, nadprzyrodzonych istot i świat ludzi. W zależności od zapisu w kanji, imię Haku oznacza „pana, władcę” albo kolor biały. Jego siły witalne związane są z wodą, z rzeką, o czym chłopiec musi sobie z czasem przypomnieć, w wyniku zaklęcia, jakie rzuca na niego Yubaba, odbierając mu imię, a tym samym jego tożsamość.

To chłopiec zawieszony pomiędzy pragnieniem bycia kimś innym, poddanym Yubabie, wykonującym jej rozkazy, a jednocześnie potrafiącym odnaleźć w sobie pokłady współczucia, empatii i silnej woli, aby przeciwstawić się czarownicy. Od samego początku pomaga Chichiro, uczula ją na wiele sytuacji i okoliczności, które mogłyby ją kosztować bardzo dużo, w tym całkowitą stratę dotychczasowego, dobrze znanego jej życia.

Chihiro i Haku, http://www.flickr.com/photos/amal-fm (CC, BY)

Chihiro i Haku,
http://www.flickr.com/photos/amal-fm (CC, BY)

W zamian za to Chichiro odwdzięcza się Haku, walczy o niego, w końcu pomaga mu przypomnieć swoją tożsamość jako bóstwa rzeki, jego prawdziwe imię (Nigihayami Kohakunushi). Mimo, że Haku służy Yubabie,jest złodziejem (kradnie cenną pieczęć od siostry bliźniaczki Yubaby – Zubaby), postępuje często niegodnie, miłość, jaka rodzi się z relacji z Chichiro pozwala mu przypomnieć sobie kim był, czym jest dobro, jak należy postępować i co zasługuje na pogardę. Haku odzyskuje swoją prawdziwą naturę, co jednocześnie równoznaczne jest ze śmiercią Kamaji. Łańcuch reakcji jest tutaj nieubłagany, a cena miłości, przyjaźni, lojalności nader wysoka.

Bez twarzy (Kaonashi):

Bez twarzy wydaje się być najbardziej problematyczną istotą w świecie „Spirited Away”. Po raz pierwszy Kaonashi pojawia się na moście. Ma trudności w komunikowaniu, ponieważ może przemawiać tylko za pośrednictwem połkniętych przez siebie stworzeń. Poprzez połykanie pracowników łaźni, ma szansę stać się bardziej atrakcyjny i ludzki. Konsumując ich nabywa ich osobowość i zdolności rozumowania. Sam z siebie ma niewiele do zaoferowania, podszywając się pod innego człowieka ma możliwość artykułowania swoich pragnień i myśli. Postać Bez twarzy nie ma odniesienia do folkloru japońskiego, narodziła się w 100% w głowie Miyazakiego. To co liczy się najbardziej to sama maska, jej zakładanie, dzięki czemu możliwe będzie, choć na chwilę, stanie się kimś innym. Oczywiście, wszystko ma swoje granice. Po zjedzeniu ducha rzeki, dochodzi do swego rodzaju „oczyszczenia” i Bez twarzy dosłownie wypluwa z siebie wszelkie wcześniej pożarte istoty, a razem z nimi czarną, gęstą maź, przypominającą w wyglądzie smołę.

Początkowo Bez twarzy jest negatywnie nastawiony do Chichiro i ją również postanawia pożreć, ale kiedy dziewczynka okazuje mu zainteresowanie i swoją dobroć, staje się jej wierny i w pełni oddany. To pokazuje jak podatny na wpływy jest Bez twarzy. Pożerając ludzi z łaźni staje się zuchwały, arogancki, samolubny i głośny, co symbolizować ma korupcję i wszelkie negatywne cechy przebywających w łaźni ludzi i pozostałych stworzeń. Przebywając z Chichiro, a później udając się do Zubaby staje się łągodny i dobry.

Chihiro i Bez twarzy (Kaonashi), http://www.flickr.com/photos/amal-fm (CC, BY)

Chihiro i Bez twarzy (Kaonashi),
http://www.flickr.com/photos/amal-fm (CC, BY)

Bez twarzy Miyazakiego to wszystkie te osoby, które nie mają własnej tożsamości, które czują się zagubione, a jednocześnie którymi łatwo manipulować. To osoby, które nie są w stanie same podejmować decyzji, są zdane na łaskę innych. Zawieszone pomiędzy pragnieniem bycia kimś innym, a tym, kim są naprawdę.

W świecie Miyazakiego każda z postaci ma określoną, przyporządkowaną jej funkcję, jest symbolem, nośnikiem głębszych treści i komunikatów. Yubaba pełna jest złych cech, symbolizuje wszystko to, co groźne dla relacji międzyludzkich: okrucieństwo, pazerność, zachłanność, brak skrupułów, brak dobrej woli. Kamaji i Haku to reprezentaci sił dobra, gotowi walczyć, aby odzyskać, albo wpłynąć na to, co wartościowe i dobre. Przeciwstawiają się Yubabie, ponieważ bardzo mocno zakorzenione jest w nich poczucie przyzwoitości. Są gotowi zaryzykować swoim życiem, aby tkwiące w nich ideały mogły wydobyć się na zewnątrz. Bez twarzy to z kolei symbol niepewności, i braku zdecydowania.

Chihiro i Bez twarzy (Kaonashi), http://www.flickr.com/photos/amal-fm (CC, BY)

Chihiro i Bez twarzy (Kaonashi),
http://www.flickr.com/photos/amal-fm (CC, BY)

Kreując swoje postacie Miyazaki odwołuje się do japońskiej mitologii, ale tylko po to, aby nadać danej figurze pewien zarys. Nie czerpie z niej garściami, intuicyjnie prowadzi postaci, pozwalając im jednocześnie na „samodzielne” obranie kierunku, w którym będą zmierzać. Dość precyzyjnie przy tym stawia granicę pomiędzy tym, co dobre, a tym co złe. Nie zapominając przy tym o podkreślaniu wagi konfliktu  natury i cywilizacji. Jest to widoczne także w fabule „Spirited Away”, kiedy za „naturą” stoją siły dobre, czyste, nieskalane, a za rozwojem cywilizacji stoi ludzka zachłanność, pazerność, samolubstwo, korupcja. Naturę reprezentuje Haku, Kamaji i Zubaba. Cywilizację i jej pozbawione skrupułów dążenie do rozwoju, bez oglądania się na straty reprezentuja Yubaba i klienci łaźni. Bez twarzy wydaje się być zawieszony w tym konflikcie, pomiędzy dwoma porządkami, ale ostatecznie skłania się ku naturze. Wybór, z punktu widzenia Miyazakiego wydaje się być oczywisty.

Samanta Pleskaczyńska – Chcemywiedziec.pl