„Spirited Away” o relacji dobra i zła Hayao Miyazakiego cz.1


Chihiro i Haku, flickr.com/Amal FM (CC-BY)

Chihiro i Haku,
flickr.com/Amal FM (CC-BY)

W świecie Hayao Miyazakiego nic nie dzieje się bez przyczyny. Każda postać, rozgrywające się na ekranie wydarzenia mają swoje odniesienie w kulturze, religii, obyczajowości japońskiej. Miyazaki rozprawia się w swoich utworach z konfliktem pomiędzy naturą i cywilizacją, oraz dychotomią dobra i zła. W niniejszym artykule, odnoszącym się wyłącznie do świata przedstawionego w „Spirited Away: W krainie Bogów” postaramy się przybliżyć charakter najważniejszych postaci, dzieląc ich na dobre i złe, zaczynając od tych drugich, a następnie wskazać, jaka symbolika stoi za poszczególną z nich i co to oznacza, dla prowadzonego przez Miyazakiego dyskursu.

Yubaba:

Jedną z najbardziej rzucających się w oczy postacią w „Spirited Away” jest bez najmniejszych wątpliwości Yubaba. Ta

chciwa, stara wiedźma, z wyglądu nieco przypomina Królową Kier z „Alicji w krainie Czarów” L. Carrolla, choć mimo wszystko wydaje się od niej mniej okrutna. Yubaba, podobnie jak Królowa Kier, panuje nad swoim „królestwem”, którym w anime Miyazakiego jest łaźnia. Yubaba jest żądna władzy i próbuje zniszczyć wszystko to, co staje jej na drodze, w szczególności wszystko to, co czyste i dobre. Nie troszczy się o nikogo, oprócz siebie samej i małego pulchnego chłopca (przypominającego niemowlaka, choć gigantycznych rozmiarów) o imieniu Bō. Yubaba obdarzona jest magiczną mocą, dzięki czemu jest w stanie kontrolować skupionych wokół siebie ludzi i inne istoty. Oprócz tego jest w stanie zamieniać ludzi w zwierzęta, a potem ich jeść, co stanowi akt kanibalizmu. W tym kontekście postać Yubaby podobna jest do występującej w japońskim folklorze zjawy – Yama-uby, zamieszkującej lasy i góry, polującej na wędrowców. Yama-uba ma w zwyczaju tuczyć swoje ofiary, tak, aby przybrały na wadze, a dopiero później je zjada.

Yubaba, flickr.com/Amal FM (CC-BY)

Yubaba,
flickr.com/Amal FM (CC-BY)

W ten sam sposób postępuje Yubaba. Innym, wspólnym mianownikiem Yubaby i Yama-uby, jest bycie kochającą matką, choć to dość niespotykane, jak na taki rodzaj wiedźmy. Mamy zatem do czynienia z pewną dychotomią. Z jednej strony Yubaba i Yama-uby to okrutna wiedźma górska, z drugiej strony to Matka, która chroni swoje dziecko, pielęgnuje je, dba o nie i je kocha. W przypadku Yubaby ochrona jej dziecka, przebiega w sposób wręcz skrajny, kuriozalny. Gigantycznemu bobasowi zabrania się zabawy, z obawy przed latającymi zarazkami, jest odseparowany od innych dzieci i ludzi, nie ma prawa poznawać świata, co czyni go dzieckiem bardzo samotnym, a tym samym, podatnym, na wszelkie zmiany. Być może ta zaborczość Yubaby, wynika z charakteru relacji, jaka wiąże ją z jej dzieckiem. W tym układzie nie ma miejsca na partnera dla czarownicy, więc wszystkie swoje pozytywne emocje (których ma przecież relatywnie niewiele) zostają przeniesione na dziecko i w nim skumulowane.

W codziennych relacjach Yubaby z innymi ludźmi, oraz istotami magicznymi, czarownica zachowuje się w sposób pozbawiony skrupułów. Jest surowa, interesowna, wymagająca, manipulująca i często okrutna. Swoich pracowników traktuje zgodnie z systemem kastowym, jako niższe istoty, z góry.

Kamaji, flickr.com/Amal FM (CC-BY)

Kamaji,
flickr.com/Amal FM (CC-BY)

Kamaji:

Kamaji to stary człowiek, który odpowiedzialny jest za kontrolowanie kotłowni. Ma sześć długich rąk, i dwie nogi o normalnej długości. Mimo, że jego aparycja może odstręczać, przypomina przecież z wyglądu pająka, to człowiek o bardzo miłym usposobieniu i pełen zrozumienia. W chińskiej tradycyji, która znalazła swoje odzwierciedlenie w japońskiej mitologii, pająk kojarzy się z przedsiębiorczością, możliwościami, przemysłem. Kamaji to bardzo sumienny i pracowity człowiek. Mieszka w piwnicy łaźni i jest poddanym Yubaby. Mimo, że zdaje sobie sprawę z konsekwencji swoich działań, pomaga Chihiro i Haku, godząc się tym samym na pewną śmierć, jaką wymierzy mu Yubaba.

Kamaji jest bardzo ciepłą istotą, która rozumie ludzkie emocje, uczucia, jest w stanie nawiązać z drugim człowiekiem więź, czyli zdolny jest do tego, do czego nie jest zdolna Yubaba. Mimo, że Kamaji niewiele mówi, drzemie w nim ogromna siła i dobro. Pomaga tym, którymi nie jest już zainteresowana Yubaba. Darując Chihiro bilet kolejowy, który trzyma u siebie od czterdziestu lat, na wypadek oddalenia się, choć na moment od łaźni, pozbawia siebie jedynej szansy wydostania się spod kontroli Yubaby. Ofiara, jaką składa ma jednak znaczenie. Kamaji, w przeciwieństwie do Yubaby rozumie znaczenie miłości i zdaje sobie sprawę z tego, że podarowanie biletu Chihiro to jedyny sposób, aby uratować Haku.

CDN

Samanta Pleskaczyńska – Chcemywiedziec.pl