O NOWYM CHIŃSKIM ROKU JAKO SYMBOLU TEGO, CO DOBRE, WARTOŚCIOWE I POŻYTECZNE


5 lutego 2019 jest dniem Nowego Chińskiego Roku, nazywanego też niejednokrotnie Świętem Wiosny, co związane jest z pisownią chińskich znaków kanji – 春節(czytanych jak „shunsetsu”, co tłumaczone jest jako Chiński Nowy Rok, Księżycowy Nowy Rok albo właśnie Święto Wiosny), czasu wyjątkowo ważnego przede wszystkim dla Chin, Tajwanu, czy Makau, ale też celebrowanego praktycznie na terenie całej Tajlandii (zwłaszcza w prowincjach zamieszkałych przez mniejszość chińską, a może to być nawet około 14% ludzi liczącego 65 milionów mieszkańców państwa), Singapurze, czy w Wietnamie (w którym, co prawda nie obchodzi się konkretnie Nowego Chińskiego Roku, a Tet Nguyen Dan, wg Kalendarza Księżycowego). Jest to święto ruchome, obchodzone w różnych terminach, przypadających na końcówkę stycznia lub początek lutego.

Każdy rok księżycowy, związany jest z konkretnym zwierzęciem zodiakalnym. Dwanaście zwierząt zodiaku powtarza się w 12-letnim cyklu. Ten rok – 2019, związany jest z zodiakalną Świnią (Dzikiem), co też potrwa do 24 stycznia 2020, po nim nastąpi Rok Szczura.

Dekoracje noworoczne – lampiony, Źródło: Wikimedia

Tradycyjnie Nowy Chiński Rok obchodzony jest w sposób huczny i wyjątkowo spektakularny, co w szczególności jest widoczne na ulicach miast. W domowych zaciszu proces świętowania, skoncentrowany jest przede wszystkim na spotkaniach z rodziną, wspólnym piciu i jedzeniu (w zasadzie, nie będzie przesadą, jeśli powiemy, że do upadłego) a także wypraszaniu próśb i modlenie się o błogosławieństwo, na kolejny pomyślny rok. Czas ten jest też wolnym od pracy, co ma szczególne znaczenie dla rolników, dla których Nowy Rok wg Kalendarza Księżycowego kojarzony jest z początkiem wiosennej orki.

Obchody chińskiego Nowego Roku trwają piętnaście dni, a kończą się Świętem Latarni. Zanim jednak dojdzie do tego, konieczne jest poczynienie wszelkich niezbędnych przygotowań, takich jak generalne porządki w domu (celem których jest wygnanie złych duchów), zrobienie niezbędnych zakupów, przygotowania prezentów, jak też rozliczenie się z dawnych zobowiązań (dobrym zwyczajem jest oddanie długów tym, od których pożyczaliśmy pieniądze).

Dekoracje noworoczne – amulety, Źródło: Wikimedia

Wigilia Nowego Roku Chińskiego to czas pielęgnowania wartości rodzinnych, których za początek uznaje się wspólne przygotowywanie posiłku, a następnie obdarowywanie się prezentami (które mają przede wszystkim charakter symboliczny). Są to: przeróżne owoce i słodycze, cukierki (właściwe tylko dla danego rejonu), czy koperty z pieniędzmi. Wieczorem, rodziny z dziećmi biorą udział w obchodach noworocznych, pokazach sztucznych ogni, procesjach tańca papierowego lwa oraz złotego smoka. Wszystko to okraszone mocno kolorem czerwonym (kolor czerwony jest kolorem ochronnym, strzeże przed demonami, odstrasza złe duchy, a także ochrania i przynosi błogosławieństwo na następny rok).

Oczywiście, nie powinno nikogo dziwić, że pieniądze dawane w prezencie, również umieszczane są w czerwonych kopertach. Pieniądze z takiej koperty nazywane są „szczęśliwymi pieniędzmi” i mają mieć szczególne znaczenie dla tych, którzy będą nimi rozporządzać w przyszłości.

Dekoracje noworoczne – chiński smok, Źródło: Wikimedia

Pojawienie się na ulicach smoków i lwów ma także wymiar symboliczny. Kojarzone są bowiem z mitycznym potworem Nian, który w przeszłości lubował się w nawiedzaniu chińskich wiosek oraz dość bezceremonialnym pożeraniu mieszkańców. Taki niecny proceder trwał przez laty, aż któregoś dnia udało się znaleźć fortel, który miał chronić mieszkańców wioski. Nian odstraszyły dźwięki gongów, rac i petard, płonące ogniska z kolei straszyły swoją czerwoną łuną. Dlatego też, do dnia dzisiejszego odgłosy petard, gongów i obecność wspomnianego wcześniej koloru czerwonego służą odstraszaniu stworów, które przed stuleciami terroryzowały mieszkańców, sprzyjając tylko temu co dobre, pożyteczne i życzliwe.

Wieczorny spacer ulicami miasta, Źródło: Wikimedia

Szczególne znaczenie dla obchodów Nowego Roku ma spożywane jedzenie. Na stole nie może zabraknąć tradycyjnych pierożków (Jiao zi), które są charakterystyczne zwłaszcza dla północnego regionu Chin. Ponieważ w swoim kształcie przypominają one stare sztabki złota i srebra (będących niegdyś walutą Chin), Chińczycy są zdania, że ich zjedzenie przyniesie powodzenie w nadchodzącym roku. Oprócz pierożków podaje się też ryby (najczęściej z głową i ogonem – jako symbolami właściwego początku oraz końca), oraz obowiązkowo pomarańcze i mandarynki, które zbliżone w swoim kolorze do czerwonego, mają zapewnić bogactwo i dostatek. Powszechnie przyjęło się też, że te, które mają listki, symbolizują długowieczność. Na stole nie może także zabraknąć słodkiego ryżowego puddingu (nian gao), gotowanego na parze pieczywa (man tou), czy makaronu, którego nie należy przycinać i urywać, bo symbolizuje on długie życie.

Tradycyjne pierożki (Jiao zi), Źródło: flickr.com, CC
Gotowane na parze pieczywo (man tou), Źródło: Wikimedia

Tym, co kończy obchody Chińskiego Nowego Roku jest Święto Latarni, w którym ulice miast przyozdabiane są tysiącami papierowych lampionów, w różnych kształtach. Z dniem tym wiąże się też spożywanie tradycyjnych słodkich kulek ryżowym o wyjątkowo słodkim nadzieniu. Powszechnie uznaje się, że festiwal ten należy kojarzyć z wolnością i spontanicznymi spotkaniami towarzyskimi (z rodziną, przyjaciółmi, sąsiadami, współpracownikami itd.). Co ciekawe, w starożytnych Chinach kobiety zazwyczaj nie mogły samotnie opuszczać swoich domów, ale tej jednej nocy w ciągu roku, mogły nie tylko złamać ten zakaz, ale też swobodnie poruszać się po mieście, zapalać latarnie, czy też wchodzić w interakcje z innymi ludźmi (niekoniecznie z własną płcią). Oczywiście, oprócz aspektów czysto towarzyskich, Święto Latarni ma też znaczenie w kontekście pewnej religijności (wiąże się z tym zarówno podejście starożytnego chińskiego pogaństwa, przed wiekami, jak i współczesnego buddyzmu).

Lampiony Kong-Ming, Źródło: Wikimedia

Ostateczny kształt festiwalu zawdzięcza temu, co miało miejsce 2000 lat temu, za czasów cesarza Wen, który powrót pokoju po latach zawirowań politycznych uczynił 15 dzień świętem narodowym, jak i cesarza Han, który był pobożnym buddystą i który twierdził, że 15 maja zapala się świece dla Buddy, a co za tym idzie, mieszkańcom zapalać papierowe latarnie w domu, w pałacu zaś i buddyjskich świątyniach – świece. Te dwa wydarzenia doprowadziły do narodzin festiwalu, którego forma jest obecnie nam znana. 

Lampiony Kong-Ming, Źródło: Pixabay, CC

Jak nietrudno się domyślić, najważniejsze podczas tego dnia są latarnie. Ich forma przez lata ewoluowała. Obecnie mogą to być zarówno małe lampioniki, mieszczące się w dłoni, jak i potężne dzieła sztuki, skomplikowane w formie i wyrazie, wieszane na ulicach, przy witrynach sklepowych, przed wejściem do restauracji. To, co pozostało niezmienne to wyrażenie wdzięczności bóstwu i traktowanie oświetlonego miejsca, jako tego, w którym przebywają bogowie. Jedną z ciekawszych form lampionów jest tzw. Kongming, reprezentujący nadzieję, sukces czy szczęście, słowem wszystko to, co kojarzone z dobrobytem. Podobnie, jak w przypadku wigilii Nowego Roku Chińskiego, tak i zamknięcie święta nie może się odbyć bez tańca smoka, czy tańca lwa. Oba tańca charakteryzuje duża ekspresja, widowiskowość, barwna kolorystyka i energetyzująca forma wyrazu.

 

Samanta Pleskaczyńska – Chcemywiedziec.pl