Tagi

Powiązane wpisy

Podziel się

JULIAN TUWIM – WIRTUOZ JĘZYKA, SKANDALISTA, CZŁOWIEK O WIELU MASKACH


Współcześnie twórczość Juliana Tuwima kojarzy się czytelnikom przede wszystkim z utworami pisanymi dla dzieci. Czasy się zmieniają, ale kolejne pokolenia Polaków wciąż czytają Lokomotywę, dobrze znają Zosię Samosię czy Słonia Trąbalskiego. Zresztą jako autor wierszy dla dzieci Tuwim debiutował stosunkowo późno. Jego wczesna twórczość dedykowana była raczej dorosłym odbiorcom.

Pisarz urodził się 13 września 1894 roku w Łodzi, tam też ukończył gimnazjum. Studiował prawo i filozofię na Uniwersytecie Warszawskim, ale ukończył tylko pierwsze semestry. Zamiłowanie do języka towarzyszyło Tuwimowi od najmłodszych lat. Sam nigdy nie uważał się za poliglotę, ale doskonale władał kilkoma językami, zajmował się także tłumaczeniami. Na język esperanto przetłumaczył między innymi wiersze Staffa, którego twórczość bardzo sobie cenił, Słowackiego czy Rimbauda. Tuwim dążył do stworzenia języka, który byłby najbliżej rzeczywistości, a który swoim dźwiękowym ukształtowaniem wpływałby na odbiór tekstu. Czytelnik odkrywałby sensy ukryte w dziele zgodnie ze swoją wrażliwością. Do takiej koncepcji poezji nawiązuje cykl wierszy z tomu Słopiewnie.

Źródło: Wikimedia Commons

Źródło: Wikimedia Commons

Tuwim wydawał się człowiekiem niepokornym. Jego poezja była często zaangażowana społecznie i politycznie. Uważna obserwacja rzeczywistości, cięty język, błyskotliwość i nieprzeciętna inteligencja sprawiały, że teksty autorstwa poety nierzadko budziły skandal, ożywione dyskusje i narażały artystę na szykany. W wierszu Wiosna Tuwim wyraźnie wskazuje na upadek obyczajów, moralności, młode kobiety wrzucają nowo narodzone dzieci do kloak i oddają się zabawie, której skutkiem ma być „narobienie Polsce bachorów”. Na takie słowa krytyki odbiorcy poezji Tuwima nie byli w stanie się zgodzić. Wiersz Bal w Operze z kolei to otwarta krytyka polityków środowiska sanacyjnego, przy czym utwór ten ma charakter uniwersalny i nie stracił na aktualności. Podobnie wiersz Do prostego człowieka, który można odczytać jako manifest pacyfistyczny, oto prosty człowiek musi walczyć, a politycy i tak realizują swoje interesy. Poeta nie ucieka od tematów trudnych. Jego utwory są pełne językowej ekspresji, miejscami nawet wulgarne, by wspomnieć wiersz Absztyfikanci Grubej Berty z charakterystycznym refrenem: Pocałujcie mnie wszyscy w…

Źródło: Wikimedia Commons, Julian Tuwim, portet wykonany przez S.I. Witkiewicza, 1929 r.)

Źródło: Wikimedia Commons, Julian Tuwim, portet wykonany przez S.I. Witkiewicza, 1929 r.)

Niezwykle bogata jest twórczość satyryczna Tuwima, który wsławił się jako autor tekstów kabaretowych, pamfletów, wodewili, skeczy, librett operetkowych czy popularnych przedwojennych szlagierów, spopularyzowanych choćby przez Hankę Ordonównę (Miłość ci wszystko wybaczy, Na pierwszy znak). Poeta jest także autorem Polskiego słownika pijackiego i antologii bachicznej  – zbioru zwrotów związanych z biesiadowaniem, kulturą spożywania alkoholu.

Tuwim przez całe życie borykał się ze swoją tożsamością. Pochodzenie żydowskie, o którym mówił otwarcie, sprawiało, że zarówno przez Polaków, jak i przez Żydów postrzegany był jako inny, obcy. Pod koniec życia zresztą poeta bardzo histerycznie reagował na jakiekolwiek słowa krytyki odnoszące się do jego pochodzenia. Tuwim czuł się przede wszystkim Polakiem głęboko zakorzenionym w języku i kulturze polskiej. Społecznie wrażliwy, bezkompromisowy, sprzyjał obozowi Piłsudskiego, a po wojnie władzom komunistycznej Polski. I właśnie te prosocjalistyczne i prostalinowskie sympatie wyrzucano Tuwimowi przez długie lata, szczególnie w środowisku emigracyjnym.

Po wojnie twórczość Tuwima koncentrowała się już tylko na przekładach, pisał niewiele, wyłącznie okolicznościowo i raczej na prośbę znajomych. Umarł w Zakopanym. Podobno ostatnie zdanie, które zapisał na serwetce w przeddzień śmierci brzmiało: „Dla oszczędności zgaście światło wiekuiste, gdyby miało mi kiedyś zaświecić”. Tylko Tuwim mógł napisać coś takiego…

Aleksandra Suska – Chamera – Chcemywiedziec.pl

Bibliografia:
1. Piotr Matywiecki, Twarz Tuwima, Wydawnictwo W.A.B, Warszawa 2007.
2. Jadwiga Sawicka, Julian Tuwim, Wiedza Powszechna, Warszawa 1986.