Tagi

Powiązane wpisy

Podziel się

FRANZ KAFKA I MILENA JESENSKÁ – ROMANS, LISTY I SŁOWA, KTÓRYCH AŻ NADTO…


Kafka poznał Milenę w 1920 roku. Zresztą niemieckojęzyczny pisarz i owiana sławą czeska dziennikarka, tłumaczka i pisarka w rzeczywistości spotkali się tylko kilkukrotnie. Istotę ich znajomości stanowiła korespondencja, intymna, pełna osobistych odniesień, głęboka, przepojona liryzmem, filozoficznymi dywagacjami, refleksjami o życiu, twórczości, otaczającej rzeczywistości. Kafka w listach do Mileny jawi się jako człowiek niezwykle wrażliwy, czujący, poszukujący siebie i swojego miejsce w świecie.

Franz Kafka, Źródło: Wikimedia Commons

Franz Kafka,
Źródło: Wikimedia Commons

Właściwym bohaterem korespondencji austriackiego pisarza jest jednak on sam, nie zaś adresatka  wspomnianych listów. Kafka wiele miejsca poświęca przede wszystkim sobie. Listy są swego rodzaju zwierciadłem, w którym odbija się dusza autora Procesu. Ale czy tylko dusza? Czy Kafka-narrator listów nie nakłada po prostu kolejnej maski? Co ciekawe, pisarz wydaje się tworzyć słowem świat wewnętrznych namiętności jakby niezależnie od tego, kto jest faktycznym odbiorcą tekstu. Oczywiście nie jest tak, iż istnienie lub nieistnienie Mileny pozostaje bez znaczenia, bynajmniej. Prawdą jest jednak, że wyznania Kafki, niekiedy pełne egzaltacji i jakiegoś duchowego rozedrgania, zdają się kolejną twórczą projekcją, narracją, w ramach której jednak pisarz dokonuje autoprezentacji i – mówiąc nieco współczesnym językiem – autokorekty.

W jakich okolicznościach doszło do spotkania Mileny z Kafką? Młoda czeska pisarka, wówczas już zamężna, zafascynowana twórczością praskiego artysty zdecydowała się nawiązać kontakt z autorem opowiadania Der Heizer. Chciała przetłumaczyć dzieła pisarza, mało wówczas jeszcze rozpoznawalnego w kręgu literackim na język czeski. Okazało się jednak, iż tłumaczenia zaproponowane przez Milenę niezbyt przypadły do gustu autorowi Zamku. Prawdopodobnie także dlatego, iż sam Kafka doskonale władał czeskim i pozostawał w kwestii przekładu szczególnie wymagający. Pierwsze spotkanie pisarza z tłumaczką było dla obojga doświadczeniem cudownym i zarazem niesamowitym przeżyciem. 37-letni wówczas Kafka i 24-letnia Milena odtąd stali się dla siebie najważniejsi. Pełne żaru wyznania pisarza względem kobiety, którą dopiero niedawno mógł poznać, są z pewnością świadectwem zaangażowania dojrzałego mężczyzny, ale także zdają się wskazywać, jak bardzo autor Procesu potrzebował miłości, akceptacji, powierniczki, swoistego katharsis.

Milena Jesenská, Źródło: Wikimedia Commons

Milena Jesenská,
Źródło: Wikimedia Commons

W listach Kafki jest namiętność, jest lęk przed miłością, zaangażowaniem, życiem. Jest jakaś ogromna tęsknota do drugiego człowieka, który jednak pozostaje nieosiągalny właśnie dlatego, że jest inny, że jest tylko obok. Pragnienie wyjścia z samotni własnego „ja” jest u Kafki – podobnie jak to się dzieje z jego bohaterami – wszechogarniające, ale jest też boleśnie niemożliwe.

Miłość do Mileny, namiętna, wybuchła nagle i niespodziewanie, stanowiła w życiu Kafki rozdział szczególny. I chociaż w życiu Mileny byli inni mężczyźni, a w życiu Kafki jeszcze inne kobiety, to ów związek jest chyba przykładem tego, jak bardzo różne od rzeczywistości mogą być relacje międzyludzkie budowane na odległość, w materii tak uległej, jak listowny papier… Gdyby bowiem Kafce przyszło budować wspólne życie z Mileną, dzielić z nią wszystkie uroki i troski codzienności, szybko mogło by się okazać, iż absolutnie do siebie nie pasują. Zresztą poniekąd tak właśnie się stało. Kobieta zdała sobie sprawę, jak bardzo różni się wizerunek pisarza – człowieka z krwi i kości – od tego, co ona sama zdołała sobie wykreować niemal wyłącznie na podstawie ich wzajemnej korespondencji. Kafka okazał się człowiekiem drobiazgowym, nieprzystającym do wyobrażeń Mileny na temat idealnego mężczyzny. Znajomość uległa znacznemu rozluźnieniu, płomień namiętności zdecydowanie przygasł, zresztą niemal równie prędko, jak się pojawił.

Aleksandra Suska – Chamera – Chcemywiedziec.pl

Źródła:
Kurowicki Jan, Franz Kafka. Obcość i wyobcowanie, w: Człowiek i sytuacje ludzkie. Szkice o pisarstwie XX wieku, Wydawnictwo Ossolineum, Wrocław 1970, s. 58 – 94.
Franz Kafka’s Kafkaesque Love Letters